1. Zwrot gotówki przez sprzedawcę i ponowna zapłata z rachunku - odpowiedź resortu finansów na pytanie Wydawnictwa GOFIN

W myśl art. 22p updof i art. 15d updop, obowiązujących od 1 stycznia 2017 r., podatnicy nie zaliczają do kosztów uzyskania przychodów kosztu w tej części, w jakiej płatność dotycząca jednorazowej wartości transakcji przekraczającej równowartość 15.000 zł określonej w art. 22 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2016 r. poz. 1829 ze zm.) została dokonana bez pośrednictwa rachunku płatniczego. W przypadku natomiast zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów wartości takiej transakcji podatnicy zobowiązani są zmniejszyć koszty uzyskania przychodów albo w przypadku braku możliwości zmniejszenia kosztów uzyskania przychodów - zwiększyć przychody, w miesiącu, w którym została dokonana płatność bez pośrednictwa rachunku płatniczego.

Jak wynika z art. 22 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, od 1 stycznia 2017 r. dokonywanie lub przyjmowanie płatności związanych z wykonywaną działalnością gospodarczą następuje za pośrednictwem rachunku płatniczego przedsiębiorcy, w każdym przypadku gdy:

  • stroną transakcji, z której wynika płatność, jest inny przedsiębiorca oraz
     
  • jednorazowa wartość transakcji, bez względu na liczbę wynikających z niej płatności, przekracza równowartość 15.000 zł.

Oznacza to, że przedsiębiorca, który reguluje gotówką swoje zobowiązania związane z wykonywaniem działalności gospodarczej wobec innych przedsiębiorców, w przypadku gdy jednorazowa wartość takiej transakcji przekracza 15.000 zł, nie ma prawa zaliczyć jej wartości do kosztów podatkowych w tej części, w jakiej płatność za nią została dokonana bez pośrednictwa rachunku płatniczego. Jeżeli natomiast już obciążył nią koszty, wówczas o tę część zobowiązany jest je pomniejszyć (zwiększyć przychody).

Stosowanie tych przepisów budzi wątpliwości, w przypadku kiedy nabywca najpierw ureguluje zobowiązanie (wpłaci zaliczkę) w całości lub w części gotówką, a w późniejszym czasie sprzedawca zwróci nabywcy płatność gotówkową, a nabywca ponownie ureguluje zobowiązanie przelewem. Świadczą o tym odmienne stanowiska zajęte w tej kwestii przez organy podatkowe, czego przykładem jest interpretacja indywidualna Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z 25 stycznia 2017 r., nr 1462-IPPB3.4510.974.2016.2 oraz Dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy z 17 stycznia 2017 r., nr 0461-ITPB1.4511.864.2016.2.DR. Wydawnictwo nasze zwróciło się do Ministerstwa Finansów z prośbą o wyjaśnienie, czy w tej sytuacji będzie można uznać, że płatność została dokonana za pośrednictwem rachunku płatniczego i w związku z tym nabywca będzie mógł zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów wydatek uregulowany w ten sposób? Czy jeśli zwrot i ponowna zapłata nastąpią już po wyłączeniu wydatku z kosztów uzyskania przychodów, to nabywca będzie miał prawo ponownie zwiększyć koszty uzyskania przychodów?

Resort finansów w piśmie otrzymanym przez nas 29 marca 2017 r. potwierdził, że w sytuacji, w której przedsiębiorca finalnie dokonuje płatności całej kwoty transakcji za pomocą rachunku płatniczego, nie zachodzi przesłanka do wyłączenia takiej płatności z kosztów uzyskania przychodów na podstawie powołanych przepisów ustaw o podatku dochodowym. W efekcie w przypadku zmniejszenia kosztów uzyskania przychodów (zwiększenia przychodów) z powodu dokonania płatności gotówką, podatnik ma prawo do ponownego zwiększenia kosztów uzyskania przychodów (zmniejszenia przychodów), jeśli otrzyma zwrot gotówki od kontrahenta i ponownie ureguluje zobowiązanie, ale tym razem za pośrednictwem rachunku płatniczego.

W piśmie tym resort finansów wyjaśnił: "Transakcje, związane z wykonywaniem działalności gospodarczej, których równowartość przekracza 15 tys. zł, dokonywane między przedsiębiorcami, muszą być realizowane za pośrednictwem rachunku płatniczego przedsiębiorcy. W odniesieniu do kwestii związanej z wpłatą zaliczki należy uznać, że wartość zaliczki jest zaliczana na poczet płatności. W związku z tym, w przypadku wypełnienia wszystkich przesłanek wynikających z art. 22 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, norma art. 22 znajdzie zastosowanie także wobec wpłaty zaliczki.

Niezależnie od powyższego należy zwrócić uwagę na swobodę zawierania umów. Zgodnie z Kodeksem cywilnym strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.

Zatem w sytuacji, w której przedsiębiorca finalnie dokonuje płatności całej kwoty transakcji za pomocą rachunku płatniczego - w ocenie Ministerstwa Finansów - nie zachodzi przesłanka do wyłączenia takiej płatności z kosztów uzyskania przychodów na podstawie art. 15d ustawy o podatku CIT (art. 22p ustawy o PIT)". ...